مهدا جهانگير

آهن براى توليد هموگلوبين خون ضرورى است . همان ماده اى كه اكسيژن توسط آن در خون شما ، به همه سلولهايتان حمل مى شود . رنگ قرمز خون به علت وجود هموگلوبين است . كمبود آهن و در نتيجه كمبود هموگلوبين ، باعث مى شود كه سلولهاى قرمز خون كم رنگ و كوچك شوند و قدرت حمل اكسيژن كافى را نداشته باشند . شما ممكن است در مورد «خون خسته » چيزهايى شنيده باشيد . بدين معنى كه خونى كه كمبود آهن دارد ، نمى تواند اكسيژن كافى به عضوها و ماهيچه هاى بدن برساند . پى آمد «خون خسته » بدنى خسته است .
آهن تنها براى خون لازم و ضرورى نيست . بلكه براى مغز نيز لازم است . نورون ها كه سلولهاى عصبى هستند، براى انتقال پيامها از عصب به جاهاى ديگر بدن ، نيازمند آهن اند. فردى كه با كمبود آهن مواجه است ، علاوه بر بدنى خسته ، فكرى خسته دارد .
چه مقدار آهن نياز داريم ؟
كودكان و بزرگسالان ، با توجه به زمانهاى مختلف زندگيشان ، به مقادير متفاوتى آهن نياز دارند . اينجا چند نمونه از آهن مورد نياز را براى سنين و پايه هاى مختلف بيان مى كنيم :
نوزادان ، وقتى در شكم مادر هستند آهن مورد نيازشان را از خون مادر تأمين مى كنند . نوزادانى كه زودتر از وقت متولد مى شوند ، به آهن اضافى احتياج دارند . زيرا آنها در شكم مادرهايشان زمان كافى براى ذخيره آهن لازم را نداشتند .
نوزادان به موقع ، باذخيره كافى آهن متولد مى شوند كه در حدود ۶ ماه دوام مى آورد . اگر در رژيم غذايى نوزاد آهن اضافى در نظر گرفته نشود ، اين ذخيره آهن مصرف خواهد شد . به اين علت كودكان بايد آهن اضافى دريافت كنند و اين عمل از بدو تولد يا بعد از گذشت اولين ماه انجام مى شود . شير مادر مقدار كمى آهن دارد ولى اين مقدار به خوبى در شير حل شده است . به همين دليل كودكان شيرخوار نياز به آهن متمم دارند .
بين ۶ ماهگى تا يك سالگى ، ذخيره آهن كودك به پايان مى رسد . دكتر شما ممكن است ميزان هموگلوبين خون طفل شما را در ماه ۹ و ۲۰ چك كرده باشد . به ويژه اگر به دليل سابقه رژيم غذايى يا رنگ پريدگى كودكتان ، تشخيص آنمى بدهد .
كودكان نو پا در سنين ۱ تا ۳ سالگى ، به علت عادات غذايى مخصوصشان ، مستعد آنمى كمبود آهنند .
كودكان سنين ۳ تا ۱۱ ، به ۲ دليل مستعد كمبود آهن نيستند : آنها به سرعت سنين رشد ، رشد نمى كنند و در ضمن غذاهايى كه مى خورند مانند همبرگر سرشار از آهن است .
نو جوانان ، به آهن بيشترى نياز دارند . زيرا يك دوره رشد ناگهانى را سپرى مى كنند و نياز آنها به تمام مواد غذايى افزايش مى يابد .
دختران بالغ يا زنانى كه در سنين بارورى قرار دارند ، به دليل خونى كه در دوران قاعدگى از دست مى دهند ، تقريباً در روز به ۱۰ ميلى گرم آهن بيشتر از مردان در رژيم روزانه نياز دارند .
زنان باردار ، مصرف آهنشان بسيار بيشتر است . زيرا آنها دو بدن را تغذيه مى كنند . همچنين ، در طول دوران باردارى ، حجم خون افزايش مى يابد و اين پديده نياز به آهن را افزايش مى دهد .
ورزشكاران ، براى آنكه پايدارى خود را در طول يك فعاليت ورزشى حفظ كنند نيازمند افزايش مقدار آهن بدنشان هستند . عدم استفاده از آهن اضافى براى بدن در طول يك تمرين شديد طولانى، باعث مى شود كه ورزشكاران دچار كمبود آهن شوند .
گياهخواران (كسانى كه از هيچ نوع گوشت جانورى استفاده نمى كنند ) ، ممكن است كه دچار خطر كمبود آهن شوند . به اين دليل كه مقدار آهن غذاهاى گياهى نسبت به غذاهاى گوشتى ، بسيار ناچيز است .
كمبود آهن در ميان گوشتخواران بسيار نادر است . بيشتر مردم آمريكا بسيار از گوشت جانواران استفاده مى كنند .
آنمى كمبود آهن ، ممكن است يكى از دلايل دقيق و مخفى كارايى ضعيف تحصيلى باشد . چون كمبود آهن يكى از عوامل تمركز كم ، كاهش كارايى در مدرسه و تستهاى هوش و كاهش گسترده كارايى در دانشگاه و محيط كار است . وقتى آنمى كنترل مى شود ، كارايى تحصيلى نيز بهبود مى يابد .
چرا كودكان به آهن بيشترى نياز دارند ؟
يكى از عوامل مهم در رشد كودكان خردسال ، منظور كردن آهن كافى در برنامه غذايى آنهاست . كودكان يك تا دو ساله ، كه آنمى كمبود آهن دارند ، در تستهاى هوش و تحرك ، نمرات پايين ترى نسبت به همسالان خود كسب مى كنند . نمرات آنها در سنين ۵ سالگى نيز كم است . تحقيقات نشان مى دهد ، آنمى كمبود آهن در خرد سالى، صدمات جبران ناپذيرى به بخش آگاهى و شناساننده مغز مى زند . پيشگيرى هميشه بهتر از درمان است . تمام تلاشها در اين سنين بايد معطوف پيشگيرى از كمبود آهن شود . استفاده از شير مادر تا يك سالگى به دليل منبع غنى آهن ، ما را به اين هدف نايل مى كند.
چرا زنان بيشتر به آهن نياز دارند ؟
يك زن قاعده شونده و فعال ، دست كم روزانه به ۱۸ ميلى گرم آهن نياز دارد . يك رژيم غذايى سالم ، براى هر ۱۰۰۰ كالرى ، ۶ ميلى گرم آهن ذخيره مى كند . زنان در روز معمولاً ۲۰۰۰ كالرى مصرف مى كنند كه در حدود ۲۰ ميلى گرم آهن مورد نياز است . اضافه بر كم شدن آهن جذب شده ، زنان سبزيجات و ميوه جات بيشترى مى خورند ( كه مقدار كمى آهن دارد ) و به طور كلى زنان از گوشتخواران بزرگ نيستند . اين دليل آن است كه آنمى در خانمها شايع تر است. عاقلانه است كه خانمها تنها به يك تست هموگلوبين سالانه اكتفا نكنند. آنها براى دستيابى به ميزان ذخيره آهن بدنشان ، بايد هميشه ميزان آهن خون خود را نيز چك نمايند .
چگونه ميزان كمبود آهن يا آنمى خود و فرزندانمان را بفهميم ؟
اگر شما مشكوك به آنمى هستيد ، نشانه هاى زير را جست وجو كنيد : رنگ پريدگى ( مخصوصاً نشانه هاى برجسته در صورت و لاله گوش هاى كودك ؛ در كف دست و ناخن ها ى بزرگسالان )
ضعف
خستگى
اشكال در تنفس
كج خلقى
عدم تمركز
افزايش حساسيت به عوامل عفونى
عدم تحمل سرما
يبوست
ناخن هاى نازك ، پهن ، شكننده