همه ما چربى خون را خوب مى شناسيم اما شايد بسيارى از ما زمانى به فكر آن مى افتيم كه كار از كار گذشته است و چربى خونمان حسابى بالا رفته و كم كم سر و كله بيمارى هاى قلبى و مغزى هم پيدا مى شود و يك روز صبح هم كه از خواب بيدار مى شويم با يك سكته مغزى و يا اگر شانس بياوريم با يك سكته قلبى مواجه مى شويم و بعدش را حتماً همه شما مى دانيد.چربى خون بالا يا هايپرليپيدمى (Hyperlipidemia) عبارتند از بالا رفتن غلظت هر كدام از اجزاى تشكيل دهنده چربى خون شامل كلسترول و ترى گليسيريد از مقدار طبيعى آنها در خون كه معمولاً در بزرگسالان شايع تر است.
علايم شايع
معمولاً هايپرليپيدمى (افزايش چربى خون) به صورت بى سروصدا سيرش را طى مى كند و زمانى علائم واضحش بروز مى كند كه عوارض وخيم آن كه در ادامه خواهيم گفت، مدت ها است كه اتفاق افتاده و متاسفانه درمان را براى بيمار خيلى وخيم مى سازد.اما اگر بخواهيم چاره اى علايم بالينى را ذكر كنيم، مى توان موارد زير را كه جزء شايع ترين علائم هستند، نام ببريم.علايم شايع هايپرليپيدمى به صورت گرهك هاى زردرنگ چربى در پوست زير چشم ها، پوست ناحيه آرنج و زانو و در پاره اى از موارد بزرگ شدن طحال و كبد و همچنين در برخى انواع هايپرليپيدمى حلقه هاى سفيدى در اطراف مردمك چشم ها پديدار مى شود.
انواع مختلف چربى خون
به طور كلى خون حاوى انواع مختلف چربى است كه مى توان آنها را به دو گروه كلى ترى گليسيريد و كلسترول تقسيم كرد. چربى هاى خون انرژى بدن را تامين مى كنند و همچنين مواد اوليه براى ساخته شدن بعضى از بافت ها و هورمون ها را فراهم مى آورند. كلسترول خون را به دو نوع كلسترول LDL و HDL تقسيم مى كنند. مقادير طبيعى LDL بايد كمتر از ۱۳۰ و HDL بايد بيشتر از ۴۵ باشد. اصولاً كلسترول LDL، كلسترول بد نام دارد و اگر مقدارش فراتر از حد طبيعى باشد مى تواند باعث ايجاد عوارض سوءهايپرليپيدمى در بدن شود. از طرفى HDL را ما به عنوان كلسترول خوب مى شناسيم و اين نوع كلسترول، كلسترولى است كه نقش محافظتى دارد و از بروز عوارض هايپرليپيدمى جلوگيرى مى كند. شاخص بعدى هم ميزان ترى گليسيريد خون است. ترى گليسيريد نوع ديگرى از چربى است كه در رگ هاى شما در جريان است و در ايجاد بيمارى هاى قلبى و عوارض ديگر هايپرليپيدمى اهميت دارد. اصولاً ميزان ترى گليسيريد طبيعى كمتر از ۲۰۰ در نظر گرفته مى شود.
چه عواملى بر ميزان چربى خون موثرند؟
رژيم غذايى: اصولاً رژيم غذايى نامناسب كه حاوى چربى هاى اشباع و كلسترول به ميزان زياد باشد مى تواند چربى خون را بالا بكشد.چربى هاى اشباع نوعى از چربى ها هستند كه بيشتر در منابع حيوانى وجود دارند تا در منابع گياهى. مصرف اين دسته از چربى ها مهمترين نقش را در بالا بردن كلسترول و يا به طور كلى چربى خون ايفا مى كنند.
سابقه خانوادگى افزايش چربى خون: اين نكته كاملاً به اثبات رسيده كه خانواده هايى كه والدين آنها چاق هستند و در نتيجه چربى خون بالايى دارند، بچه هاى آنها هم بعدها دچار اين عوارض خواهند شد و بايد از اين لحاظ بيشتر تحت نظر قرار گيرند.
سن و جنس افراد: همان طور كه گفته شد افزايش چربى خون در هر سنى مى تواند رخ دهد اما در بزرگسالان شايع تر است. البته انواع مختلف افزايش چربى خون در سنين مختلف رخ مى دهد.همگام با بالا رفتن سن، ميزان چربى خون در هر دو جنس مرد و زن افزايش مى يابد. در خانم ها پس از يائسگى ميزان كلسترول و به ويژه كلسترول از نوع LDL افزايش مى يابد.باردارى هم در خانم ها مى تواند يك افزايش گذراى چربى خون بدهد كه معمولاً در هفته هاى پايانى باردارى مقدار چربى خون به اندازه قبلى خود برمى گردد.علاوه بر موارد بالا ديابت، كم كارى تيروئيد، مصرف الكل، استرس و فشارهاى روحى، چاقى و نداشتن فعاليت بدنى هم از عوامل مهمى هستند كه نقش بسزايى در افزايش چربى خون دارند.
عوارض احتمالى چربى خون بالا
يكى از مهمترين عوارض بالا رفتن چربى خون عوارض قلبى عروقى است. تحقيقات نشان مى دهد كه بالا بودن ميزان چربى خون يكى از مهمترين عوامل براى ابتلا به بيمارى عروق كرونر قلب و بروز سكته هاى قلبى است. چربى خون بيش از حد باعث مى شود كه به تدريج در ديواره عروق رسوب كند و به تدريج جريان خون عروق مخصوصاً عروق قلبى كم شود و نهايتاً قطع گردد. به دنبال اين روند عضله قلب مستعد سكته هاى قلبى و انفاركتوس قلبى مى شود. در اين ميان LDL مهمترين رل را بازى مى كند. LDL با ايجاد لخته اى روى ديواره شريان هاى قلب باعث تنگ تر شدن شريان و در نهايت بسته شدن آن مى شود.از ديگر عوارضى كه بالا رفتن چربى خون را در نهايت در پى دارد، مى توان سكته مغزى، نارسايى كليه و التهاب حاد پانكراس را نام برد. در اين ميان باز هم سكته مغزى از اهميت بسيار بيشترى برخوردار است و خود عامل مرگ ومير درصد بالايى از مبتلايان به چربى خون بالا هستند.
چه كار بايد كرد؟
رژيم غذايى : اولين و مهمترين قدم در كنترل چربى خون اصلاح رژيم غذايى است. همان طور كه گفتم رژيم هاى غذايى پرچربى باعث افزايش سريع در ميزان چربى خون مى شوند. پس با يك رژيم غذايى مناسب و اصولى مى توان به طورى كامل چربى خون بالاى خودتان را كنترل كنيد.
فعاليت بدنى:فعاليت بدنى منظم و باز هم تاكيد مى شود منظم و ساده از جمله كوهنوردى، پياده روى، دوچرخه سوارى باعث كنترل وزن در افراد و جلوگيرى از افزايش وزن فرد و نهايتاً ممانعت از افزايش چربى خون مى شود. فعاليت بدنى باعث افزايش HDL و كم كردن نهايتاً LDL مى شود. به همين دليل داشتن يك برنامه ورزشى منظم را قوياً به شما مبتلايان به چربى خون بالا توصيه مى كنيم.
كنترل وزن:ابتدا BMI خود را از فرمول وزن شما به كيلوگرم طول قد به متر طول قد به متر = BMI كه اگر BMI از ۲۵ بيشتر بود شما به اضافه وزن مبتلا هستيد. در اولين قدم در درمان بعد از رژيم غذايى مناسب از يك برنامه ورزشى دقيق بهره مند شويد.
درمان هاى دارويى : زمانى كه بيمار با روش هاى بالا چربى خونش كنترل نشود توصيه مى شود كه از يك رژيم دارويى مناسب هم بهره مند شود.